tại sao nhiều người nói khởi nghiệp lại nghĩ ngay đến bán cà phê

 

Tại sao khi nhắc đến khởi nghiệp, người ta lại nghĩ ngay đến bán cà phê?

Tại Việt Nam, có một câu nói vui nhưng phản ánh thực tế: "Thất nghiệp thì đi chạy Grab, còn có tí vốn mà muốn làm chủ thì đi mở quán cà phê". Hình ảnh những quán cà phê mọc lên như nấm sau mưa, từ những xe đẩy vỉa hè đến những không gian sang trọng, đã trở thành một phần không thể thiếu trong bức tranh khởi nghiệp. Nhưng tại sao lại là cà phê mà không phải là một ngành nghề nào khác?

1. Rào cản gia nhập thị trường thấp

Lý do đầu tiên và thực tế nhất chính là sự dễ dàng trong việc bắt đầu. So với việc mở một công ty công nghệ, một xưởng sản xuất hay một đại lý phân phối, kinh doanh cà phê có rào cản gia nhập (Barrier to entry) cực kỳ thấp.

• Vốn đầu tư linh hoạt: Bạn có thể khởi nghiệp với 10 triệu đồng bằng một chiếc xe cà phê pha máy di động, hoặc 2 tỷ đồng cho một cửa hàng cao cấp. Cà phê chấp nhận mọi phân khúc tài chính.

• Kỹ thuật không quá phức tạp: Dù nghệ thuật pha chế (barista) rất sâu sắc, nhưng để pha một ly cà phê "uống được" thì không mất quá nhiều thời gian đào tạo. Nhiều người tin rằng chỉ cần một khóa học ngắn hạn hoặc vài tuần tự học là có thể tự tin đứng quầy.

• Nguyên liệu sẵn có: Việt Nam là cường quốc xuất khẩu cà phê. Việc tiếp cận nguồn cung từ hạt sống, hạt rang xay đến các loại máy móc đều cực kỳ thuận tiện và đa dạng về giá thành.

2. Văn hóa "vỉa hè" và nhu cầu kết nối khổng lồ

Người Việt không chỉ uống cà phê, họ "đi cà phê". Đây là một động từ chỉ hoạt động giao tiếp xã hội hơn là một hành động thưởng thức đồ uống thuần túy.

• Văn phòng thứ hai: Với sự phát triển của nền kinh tế số và làm việc tự do (freelancer), quán cà phê trở thành nơi làm việc lý tưởng.

• Nơi gặp gỡ mọi đối tượng: Từ các cuộc đàm phán kinh doanh, hẹn hò đôi lứa, đến những buổi tụ tập bạn bè hay đơn giản là ngồi một mình ngắm phố phường.

• Tần suất tiêu dùng cao: Cà phê là sản phẩm có tính gây nghiện nhẹ và lặp lại. Một khách hàng có thể quay lại quán 3-5 lần một tuần, điều mà các ngành như thời trang hay điện tử không thể có được.

3. Tâm lý "Thấy người ta ăn khoai cũng vác mai đi đào"

Sự bùng nổ của các chuỗi lớn như Highlands Coffee, The Coffee House hay Trung Nguyên đã tạo ra một ảo giác về lợi nhuận. Khi nhìn thấy các quán luôn đông đúc, nhiều người khởi nghiệp trẻ thường nhìn vào phần nổi của tảng băng chìm:

• Ảo tưởng về sự nhàn nhã: Nhiều người mơ mộng về việc làm chủ một không gian xinh xắn, ngồi đọc sách và thu tiền vào cuối ngày. Họ coi quán cà phê là một "đứa con tinh thần" để thể hiện gu thẩm mỹ hơn là một bài toán kinh doanh khắc nghiệt.

• Hiệu ứng đám đông: Khi xung quanh có quá nhiều ví dụ về sự thành công (hoặc trông có vẻ thành công), tâm lý con người sẽ tự mặc định đây là một thị trường an toàn.

4. Mô hình kinh doanh dễ sao chép và nhượng quyền (Franchising)

Sự phát triển mạnh mẽ của mô hình nhượng quyền (franchise) đã tiếp thêm dầu vào lửa cho làn sóng này. Các thương hiệu như Milano, Napoli, hay gần đây là các mô hình cà phê muối, cà phê mang đi đã đóng gói sẵn quy trình:

• Chủ đầu tư không cần lo về công thức.

• Không cần lo về thiết kế thương hiệu.

• Không cần lo về nguồn nguyên liệu.

Việc "mua lại một thành công có sẵn" khiến việc khởi nghiệp trở nên giống như một giao dịch mua bán hơn là một cuộc phiêu lưu đầy rủi ro.

5. Mặt tối của tảng băng: Tại sao tỷ lệ đóng cửa lại cao?

Dù dễ bắt đầu, nhưng kinh doanh cà phê là một trong những ngành có tỷ lệ "khai tử" nhanh nhất.

• Cạnh tranh khốc liệt: Khi ai cũng có thể mở quán, đối thủ của bạn không chỉ là quán đối diện mà còn là các xe đẩy, các cửa hàng tiện lợi và các chuỗi lớn.

• Chi phí cố định (Fixed costs): Tiền thuê mặt bằng là "con ngoáo ộp" nuốt chửng lợi nhuận. Nhiều người thất bại vì không chịu nhiệt được trong 6 tháng đầu chưa có lãi.

• Quản trị vận hành: Quản lý nguyên vật liệu, kiểm soát thất thoát và duy trì chất lượng dịch vụ đồng nhất là một bài toán khó mà những "tay ngang" thường xem nhẹ.

Kết luận

Việc nghĩ đến bán cà phê khi khởi nghiệp không sai, bởi nó dựa trên một nhu cầu có thật và bền vững của xã hội. Tuy nhiên, giữa việc "biết pha cà phê" và "biết kinh doanh cà phê" là một khoảng cách rất lớn.

Khởi nghiệp cà phê ngày nay không còn là cuộc chơi của cảm xúc hay sự lãng mạn. Đó là cuộc chiến về quản trị dòng tiền, chiến lược marketing và khả năng tối ưu hóa vận hành. Nếu không chuẩn bị kỹ, quán cà phê mơ ước rất có thể sẽ trở thành một bài học đắt giá về tài chính thay vì là một cầu nối tới sự giàu có.